Thực hành làm tượng chân dung bằng chất liệu đất
Bài học hướng dẫn chuẩn bị ý tưởng, dựng phác thảo, xác định trục và hoàn thiện tượng chân dung bằng vật liệu tạo hình.
Hiểu bài
Yêu cầu cần đạt
Nắm được các bước cơ bản để thực hiện một bức tượng chân dung đơn giản; biết lựa chọn chất liệu và đối tượng; thực hành bằng đất sét hoặc đất nặn; hình thành khả năng tìm tòi, sáng tạo và sự yêu thích nghệ thuật điêu khắc.
Khám phá và lựa chọn nhân vật
Từ thời cổ đại đến ngày nay, tượng chân dung giữ vai trò quan trọng trong đời sống. Tác phẩm có thể gắn với nghi lễ tôn giáo, thờ cúng hoặc nhằm tôn vinh danh nhân có đóng góp trong lịch sử. Khi sáng tác, nhà điêu khắc có thể chọn người mình yêu thương, bạn thân hoặc một khuôn mặt gây xúc động, ấn tượng.
Với chân dung danh nhân, người thực hiện cần tham khảo thông tin về đặc điểm nhân vật trong sử sách, văn học hoặc thi ca, nhất là khi có ít ảnh chụp hay tranh vẽ. Hoạt động mở đầu yêu cầu tìm hiểu, sưu tầm thông tin về nhân vật dự định làm tượng.
Ba giai đoạn thực hiện
Quá trình làm tượng chân dung bằng đất có vai trò quyết định giá trị thẩm mỹ và tính biểu cảm của tác phẩm. Về cơ bản, quá trình gồm ba giai đoạn:
- Tìm ý tưởng sáng tác: xác định nhân vật; thu thập danh tính, đặc điểm, hình ảnh hoặc tài liệu mô tả; sau đó phác hoạ để tìm bố cục tổng thể trên giấy A4.
- Xây dựng phác thảo: chuyển ý tưởng và bản vẽ thành hình khối bằng đất hoặc vật liệu tương đương. Phác thảo có kích thước phù hợp, chiều cao thông thường dưới 10 cm.
- Thực hiện tượng ở kích thước thực tế: chuyển ý tưởng từ phác thảo sang kích thước lớn hơn và hoàn thiện tác phẩm.
Trục, tỉ lệ và điều kiện thực hành
Có hai dạng trục trên tượng chân dung: trục dọc và trục ngang. Trục dọc là đường thẳng vuông góc với mặt đất, có thể xác định bằng quả dọi. Trục ngang là đường thẳng vuông góc với trục dọc. Hai hệ trục giúp phân biệt hướng trước, sau, hai bên và xác định tỉ lệ tương quan giữa các bộ phận trên khuôn mặt.
Đất sét dùng làm tượng cần đồng nhất, có độ dẻo, độ kết dính và độ mịn phù hợp. Dụng cụ phải thích hợp với các thao tác trên đất như đập, gọt, cắt, xén. Không gian thực hành cần đủ điều kiện ánh sáng. Với tượng kích thước lớn, cốt bằng gỗ hoặc sắt phải được gia cố chắc chắn; cốt tượng là xương trụ chịu lực, nâng đỡ khối đất và giữ tượng không nghiêng, đổ.
Một phương án vật liệu khác
Ở phần cuối bài, quy trình tạo hình bằng giấy nêu việc sắp xếp các khối vật liệu theo cấu trúc lớn của chân dung, phết lớp keo mỏng lên giấy đã làm mềm, dán giấy lên bề mặt khối, bồi thêm ở mũi, cằm, tai, rồi phủ giấy bên ngoài để cố định và hoàn thiện chi tiết.
Nguồn sách giáo khoa
Mĩ thuật 11 - Điêu khắc · NXB Giáo dục Việt Nam