Lực hướng tâm và gia tốc hướng tâm
Gia tốc và hợp lực hướng tâm luôn hướng vào tâm, có độ lớn $v^2/r$ và $mv^2/r$; lực hướng tâm do các lực thật tạo nên.
Hiểu bài
Trong chuyển động tròn đều, độ lớn vận tốc không đổi nhưng hướng thay đổi nên vật có gia tốc. Gia tốc này luôn hướng vào tâm quỹ đạo:
$$a_{ht}=\frac{v^2}{r}=\omega^2r.$$
Hình chuyển động tròn với tâm O, điểm A ở phải và B ở phía trên phải; có vectơ v_A, v_B, đoạn AB và các bán kính nét đứt. SGK trang 124
Lực hoặc hợp lực gây gia tốc hướng tâm được gọi là lực hướng tâm:
$$F_{ht}=ma_{ht}=\frac{mv^2}{r}=m\omega^2r.$$
Lực hướng tâm không phải một loại lực tự nhiên riêng; tùy tình huống, nó có thể là lực hấp dẫn, lực căng, lực ma sát hoặc hợp lực của nhiều lực. Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời nhờ lực hấp dẫn; xe qua đường vòng cần lực ma sát và có thể cần mặt đường nghiêng để tạo hợp lực hướng tâm.
Tốc độ lớn hoặc bán kính cong nhỏ làm yêu cầu lực hướng tâm tăng, vì vậy các đoạn đường vòng thường phải hạn chế tốc độ.
Nguồn sách giáo khoa
Vật lí 10 · NXB Giáo dục Việt Nam
